دانستنی‌های دارویی

تاثیر دارو های ضد درد در ایجاد زخم معده و مشکلات گوارشی چیست؟! چطور از آن جلوگیری کنم؟

زخم های ایجاد شده در دستگاه گوارش یا معده می تواند بدون علامت باشد یا با علائمی چون سیری زودرس، نفخ، بی اشتهایی، تهوع، استفراغ و کاهش وزن همراه باشد و یا با درد هایی همراه باشند که این درد ها ممکن است با غذا خوردن بدتر و یا بهتر شوند که این بستگی به محل ایجاد زخم دارد.

 تاثیر مصرف داروهای ضد درد در ایجاد مشکلات گوارشی و زخم معده

بیماریهایی چون التهاب معده، خوردگی و زخم معده برای ایجاد و گسترش یافتن نیازمند شرایطی هستند که در آن ترشح اسید معده افزایش یابد. در این مطلب دلایل مختلف ابتلا به این بیماری از جمله تاثیر دارو های ضد درد در زخم معده را بررسی می کنیم. به طور کلی تفاوت آنها در عمق و نفوذ این ضایعات درون مخاط معده است. این زخم ها به 3 علت شایع ممکن است ایجاد شوند:

1- عفونتی به نام هلیکوباکتر پیلوری

2- مصرف داروهای مسکن و ضد درد غیر استروِئیدی یا به اصطلاح NSAIDs (این داروها در انتهای مطلب نام برده شده اند)

3- استرس(عمدتا در بیماران تحت مراقبت های ویژه در بیمارستان.)

عوامل دیگری نیز هستند که می توانند ایجاد کننده زخم های گوارشی باشند اما شایع نیستند.

زخم های ناشی از عفونت هلیکوباکتر پیلوری یا مسکن‌های دسته‌ی NSAIDs بیشتر در معده یا ابتدای روده کوچک ایجاد می‌شوند اما می توانند در جاهای دیگری از دستگاه گوارش نیز زخم ایجاد کنند. حدود 60 تا 100 درصد زخم ها در طول یک سال پس از بهبودی و درمان اولیه ممکن است دوباره برگردند و مهم ترین عواملی که می توانند در برگشت این زخم ها نقش داشته باشند مصرف داروهای NSAIDs و عفونت است. سایر عوامل مثل مصرف سیگار و الکل و… نیز می توانند در برگشت این زخم ها نقش داشته باشند.

اگر بخواهیم مقایسه ای بین این دو نوع زخم یعنی زخم ناشی از عفونت و داروها داشته باشیم می توان گفت که هر دو زخم به صورت طولانی مدت و مزمن افراد را درگیر می کنند اما تفاوتهایی که وجود دارد:

  • ایجاد زخم توسط عفونت هلیکوباکتر پیلوری بسیار وابسته به اسید معده است یعنی در شرایطی که اسید معده بیشتر باشد امکان ایجاد زخم معده بیشتر است. اما زخم حاصل از داروهای NSAIDs وابستگی کمتری به اسید معده دارد و در هر شرایطی ممکن است ایجاد شود.
  • زخم ایجاد شده توسط داروهای NSAIDs ممکن است تا مدتها بدون علامت خاصی باشد در صورتی که زخم ناشی از عفونت هلیکوباکتر پیلوری معمولا با درد در ناحیه اپی گاستر یا به اصطلاح عامیانه درد سر دل، همراه است.
  • شدت خونریزی و عمق زخم ایجاد شده توسط داروهای NSAIDs بسیار بیشتر از زخم ناشی از عفونت هلیکوباکتر پیلوری است

 

بنابراین باید خطر ایجاد زخم های گوارشی توسط داروهای NSAIDs را بسیار جدی در نظر گرفت و از مصرف خودسرانه و بدون نیاز ضروری پرهیز کرد و  تاثیر دارو های ضد درد در زخم معده را باید در نظر داشت.

شواهد زیادی وجود دارد که نشان می دهد مصرف طولانی مدت داروهای NSAIDs باعث آسیب های گوارشی می شود و به طور کلی 25 درصد کسانی که بطور مداوم داروهای NSAIDs مصرف میکنند دچار زخم های گوارشی می شوند. بخصوص در کسانی که سابقه زخم گوارشی دارند یا سن بالایی دارند، کسانی که دوز بالایی از این داروها را مصرف می کنند و یا همزمان داروهای دیگری استفاده می کنند که باعث افزایش خطر زخم معده و خونریزی می‌شود( در پایان این مطلب به تعدادی از این داروها و عوامل  اشاره شده است).

از میان داروهای  NSAIDs، آسپرین که بطور معمول بسیار هم مورد استفاده قرار دارد حتی در دوزهای پایین هم می تواند آسیب های گوارشی ایجاد کند. از طرفی بعضی داروهای این دسته مثل ملوکسیکام، دیکلوفناک و سلکوکسیب عوارض گوارشی کمتری دارند و پزشک می تواند در صورت صلاحدید در کسانی که ریسک زخم معده دارند بسته به نوع تشخیص از آنها استفاده کند. البته این گفته به هیچ عنوان به این معنا نیست که این سه دارو مشکلات گوارشی و زخم معده ایجاد نمی کنند و از طرفی عوارض دیگر این داروها نیز باید مد نظر قرار گیرد.

داروهای ضد درد غیر استروئیدی(NSAIDs) به دو دلیل ممکن است باعث ایجاد زخم معده شوند:
1- تحریک مستقیم مخاط معده به دلیل خاصیت اسیدی این داروها (آسپرین از این نظر بیشترین قدرت را دارد)
2- جلوگیری از تولید یک سری از عوامل محافظ مخاط معده به نام پروستاگلاندین ها.

علائم زخم معده کدامند؟

زخم های ایجاد شده در دستگاه گوارش یا معده می تواند بدون علامت باشد یا با علائمی چون سیری زودرس، نفخ، بی اشتهایی، تهوع، استفراغ و کاهش وزن همراه باشد و یا با درد هایی همراه باشند که این درد ها ممکن است با غذا خوردن بدتر و یا بهتر شوند که این بستگی به محل ایجاد زخم دارد. همچنین می توانند باعث خونریزی، سوراخ شدگی و یا انسداد در دستگاه گوارش شوند که در نهایت در طولانی مدت می توانند حتی کشنده باشد.

این خونریزی ها می تواند به صورت مخفی یا کاملا واضح باشند و یا بصورت مدفوع تیره یا استفراغ خونی خود را نشان دهند.

در زیر لیستی از داروهای  ضد درد غیر استروئیدی (NSAIDs) معروف جهت آشنایی و شناخت این داروها آورده شده و نیز در ادامه یکسری از عواملی که می توانند خطر زخم ناشی از مصرف داروهای NSAIDs را بیشتر کنند آورده شده است.

لیست مُسکن های ضد درد غیر استروئیدی( NSAIDs):

آسپرین(ASA)

ایبوپروفن ( ادویل، ژلوفن، اکتوپین، ایبوکیم ، ادویفن، ژلوپین، ایبوفن، ایبوپین و…)

دیکلوفناک (ولتارن، ولتادک،مدافناک،آلفن ایکس ال و…)

ناپروکسن (پروکساژل،ناپتین،تداپروکس و…)

مفنامیک اسید ( پونستان، پونستل)

ملوکسیکام ( کاملوکس، ملوکاکس، موبیک، موبی فار، ملوکسیفار، روماتوبیک)

سلکوکسیب (سلبرکس، سلکسیب، سلبرین، کبکس، کوبیکس، سلبایوکس، دروکسیب)

کتورولاک ( کتورکس، توراپین، پین لاک، کتورین، کتروفال)

ایندومتاسین ( ایندومت، ایندیک، ایندوکیم، ایندوسین، ایندوسید )

پیروکسیکام ( آلپکس، روماکام، روکسیکام، لوپیروکس، روکامیکس، فلدن)

تولمتین ( مدکتین، تولکتین)

 

عوامل تشدید کننده بروز زخم معده ناشی از مصرف  NSAIDs:

1-افراد با سن بالای 65 سال

2- داشتن سابقه زخم گوارشی

3-مصرف نمودن دوز بالای داروهای NSAIDS یا مصرف همزمان دو یا چند NSAIDs با هم

4- استفاده همزمان با داروهایی مثل داروهای ضد انعقاد( وارفارین،هپارین، ریواروکسابان و…)، بیس فسفونات ها(مثل آلندرونیت،آلندرونیک اسید و…)، کورتیکواستروئیدها (دگزامتازون، بتامتازون،تریامسینولون، پردنیزولون و…)، داروهای ضد پلاکت( کلوپیدوگرل، آسپرین و…)، داروهای ضد افسردگی SSRI (فلوکستین، سرترالین، سیتالوپرام، اس سیتالوپرام، پاروکستین، فلووکسامین).

5-سابقه داشتن بیماریهای قبلی مثل بیماریهای قلبی و عروقی و آرتریت روماتوئید

6-عفونت هلیکوباکترپیلوری

7-مصرف الکل

8-استعمال سیگار

در صورتی که هر کدام از موارد ذکر شده ی بالا را دارید و داروهای گفته شده و یا داروی دیگری را مصرف می کنید حتما با پزشک معالج خود در میان بگذارید.

در پایان لازم است دوباره به این مطلب تاکید شود که از مصرف خودسرانه این داروها و بدون صلاحدید پزشک یا داروساز خود خودداری کنید و تاثیر دارو های ضد درد در زخم معده حتما جدی بگیرید.

امیدوارم این مطلب مورد توجه شما عزیزان قرار گیرد و سهم کوچکی در مصرف آگاهانه داروها توسط شما داشته باشد.

دکتر فرزاد نصرپور

 

برای بهبود کیفیت به این نوشته امتیاز دهید!
[کل: 0 میانگین: 0]

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا